مقدمه ای برای بحث نمایش در کردستان

این مجموعه مقالات در سال ۱۳۷۸ در موسسه دانشگاهی رسام هنرشعبه بوکان ارایه گردیده است

نوشته : عبدالرحمن عزیزی

قرنها پیش از میلاد  در سر زمین مادها و حتی پیش تر از ان شانو (نمایش) به عنوان ابزاری موثر برای برگزاری مراسمات مذهبی وملی وسرگرم کننده وتفریحی وانتقال مفاهیم به  مردم خصوصا مردمی که از نعمت سواد بی بهره بودن  استفاده  فراوانی می شده است.

شانو ضمن سرگرم  کردن بینندگان داستانهای قهرمانان مردم و ارزشهاوخصایل اخلاقی ورفتارهای نیکو و خردمندانه آنها و فضایل انسانی را بیان می کند وانها را از خطرات پستی و فرومایگی ورذالت آگاهی می سازد و فلسفه زندگی وزیستن را با بیان ساده ای تشریح می کند

طبیعت به نیکو کاران پاداش وبدکاران را جزا وبه عقوبت خود می رساند .

شانو دانشگاه همه انسانها اعم از فقیرو بی سواد وغنی و اگاه است وهمه در برابر آن یکسانند . شانودارای جایگاه والاوارزشمندوازهنرهای کامل و پر طرفدار کردستان است.

به دلایل زیادی از جمله ورود مذاهب جدید , جنگ ها , تهاجم فرهنگی وهمجواری با فرهنگهای مختلف دیگربسیاری از انها از بین رفتند وبدست فراموشی سپرده شدند بطوری که حتی نامی ازانها در فرهنگ لغات نیز ذکر نشده است.

“شانو” شامل زبان اشارات و حرکات ساده ورمزی, اعضای متحرک بدن (دست –پا- صورت – پیکر) برای بیان حالات وتفهیم واژه ها وموسیقی است.

موسیقی واصوات در شانو سهم بسزایی دارد. از موسیقی و اصوات برای شناساندن داستان وایجاد ریتم وتمپو درقصه , اهنگ ووزن بخشیدن به حرکات واشارات وگسترش زمینه های داستان است وراهنمای کسانی است که به پایکوبی ورقص می پردازند.

نوع موسیقی به حسب متن داستان و حال وهوای مرتبط با قصه فرق می کند اما موسیقی کلیه شانوها دارای دو ویژگی مشترکند ” وزن وآواز”

وسایل وابزالات و وسایل موسیقی شانو به ساده ترین وسایل موجود در دسترس ختم می شود. ( سرنا یا دهل وضرب وطبل – کدو ” کوله که” – شمشال – سرنا- شمشال “نی” – بالوره- بالابان –و….

گریم وآرایش در شانو نیز بسیار ساده و در بسیاری از شانو ها با استفاده از یک ماسک ویا گریم صورت با ابتدایی ترین  وسایل قابل دسترسی مانند رنگهای گیاهی وزغال انجام می شده است .ودر پس این همه سادگی هدف بزرگی نهفته است . معرفی شخصیت هایی که انسانهای معمولی اند .

وبرگزار کنند گان شانو نیز مثل همه مردم , ادم های عادی بشمار می روند .

جامه ولباس مورد استفاده نیز ساده اند . حتی عروسکها نیز همچون لباسهای مورد استفاده مردم طراحی می شوند .

جایگاه اجرا وصحنه شانوهر کجا می تواند باشد . هر کجا که بتوان مردم وحتی جماعت کوچکی مانند چند خانواده را دور هم جمع کرد . شبها زیر نور ماه وچراغها واتش معمولی وروزها در زیر تابش نور خورشید .

بازیگران همه در صحنه وکنار مردم می ایستند وزمانی که نوبت بازیشان فرا می رسد وارد صحنه اصلی می شوند . علی اصوال هر بازیگری می تواند همه نقش ها را بازی کند وتشخیص بهترین استاد بازیگری فقط از طریق , بیان واواز , وصدای خوش  و فی البداهه گویی دربازی قابل تشخیص اند.

خوی وخصلت ادم های شانو بر حسب نوع بیان وجامه ای که بر تن دارند قابل تشخیص اند وجود دارد که عمده ترین انها عبارتند از – 1- پادشاه-

2- وزیر – 3- نوکر احمق وابله – 4- نوکر زیرک ورند- 5-خانم خانه 6- کچل حقه باز ورند 7- پیر دانا -8- پیر زن عجوزه وفضول وهم چیز دان

9- اسیابان 10- اهنگر 11- جوان عاشق پیشه 12- 000

تحقیق در باره شانو وریشه های ان در کردستان توام با تفحص وپژوهش دراداب و ائین ها وسنت های کردی تاریخ گذشته ویافتن مبدا اصلی ودنبال کردن روند چگونگی تکامل ان ونحوه اجرای شیوه های برگزاری شانو است.

شانوکردی بر عکس گونه های نمایشی دیگر مناطق و تمدنهای دیگر است . در تئاتر ونمایش بسیاری از تمدنها ی گذشته, در اصل خدایانند که بر روی صحنه محدود مادی در برابر مخلوقات می ایستند , حرکت می کنند ویا می رقصند. اما در شانوی کردی این انسانها هستند که متحد ویا به تنهایی با حرکات رقص و پایکوبی به وسعت معنای مقدس “” مروف”” انسان به حرکت در می ایند ودرام جادویی متشکل از جهان بینی وایدلوژی را وبه معنای تام مکتبی را تجربه می کنند و برای دست یافتن به خود شناسی واعتلای روح ودرون خود به مانند خورشید حلقه

 می زنند ومی درخشند واز خود برای دیگر تمدنها افسانه می سازند ومعنای اساطیری پیدا می کنند در حالیکه ایناه همان انسان های هستند که بوده اند وخواهند بود.

شانوی کردستان به هیچ ریشه در اساطیر وافسانه های موهوم ندارد واگر بمانند تحقیقات در تئاتر دیگر کشورها به این سمت وسو برویم دچار سردر گمی می شویم وچون به نتیجه ای نخواهیم رسید وریشه شانو را نخواهیم یافت. وهمچون دیگران دچار این توهم می شویم که کردها احتمالامراسمات نمایشی محکم ومداومی نداشته اند .

در شانو ” مقدس وغیر مقدس”کاملا مشخص اند و دارای سیر نموداری کاملا قابل تشخیص . چرا که ابتدای شروع شانو معلوم وانتهای ان نیز روشن وبر همگان اشکار بود که درچه لحظه ای این مراسم به پایان می رسد.

در شانو از کلمات کاملا مشخص وقابل مفهوم از رقصی پر شور ووجد اور استفاده می شود . تا سپاسی باشد از روشن کننده زمین و اسمان ” روژ” واین رقصها  از ازل تا بحال توسط انسانها انجام گرفته است . وبه همین دلیل است که هر گونه تحقیق در موردگذشته ان مارا به زمان حال پیوند می دهد

شانو مال همه ی مردم است واجرای ان متعلق به طبقه یا شخص خاصی نیست ودرهمه جا وهمه حال می توان انرا اجرا کرد . همه افراد در محله های خود ودر جشنها ی خانوادگی یا ملی ومذهبی که در مقطع های مشخص و خاص سالانه اجرا می شود شرکت می کنند.

در طول تاریخ رشد وگسترش هنر شانو در نزد  کردها تابع همان قوانینی است که هنرهای دیگر در نزد این ملت از ان پیروی کرده اند وکیفیت ان بستگی تام به رشد وپختگی دیگر هنرها واداب وسنتها دارد وبه همین دلیل شانو محصول سنتی مرکب وپیچیده برای بیان پیام های انسانی به ساده ترین شکل ممکن است که زاییده ذوق واستعداد های شخصی شرکت کننده دران است.

شانو یک سنتی تغییر ناپذیر است که در همه حال بسوی تکامل پیش می رود .

شانو خود به صورتهای مختلفی تقسیم می شود .1- شانوی شعری 2- شانوی بیانی 3- شانوی رقص وحرکات پیکر

1-“شانو”ی شعری به اواز خوانده می شود وبی کلام نمایش داده می شود .

2- وشانوی بیانی که در سکوت ویا همراه با حرکات ساده تقلیدی  انجام میگیرید.

3- وشانوی رقص ومیان پرده های تمثیلی که با شرکت همه حضار انجام می گیرد که لحظات محسور کننده ای آن بر تراکم وتکامل ان می افزایید.

همه این موارد برای ورود به ماورالطبیعه ی مملوس وعینی ودرعین حال در اوقات معمول دست نیافتنی است.

تماشاگران “شانو” در حالیکه توسط حرکات ؛ موسیقی؛صداها، رقص وپایکوبی مجذوب کننده محسور شده اند از خود بیخود واز فضای اطراف خود ودرون خود فراتر می روند.

“شانو “یی که فقط با بیان وحرکات ساده اجرا می شوند ودر ان رقص واواز اجرا نمی شود در عین ساد گی سعی بر بیان ، توصیف وتصویر روحیات است وضمن آنکه بسوی تلطیف زیبا شناسی وفنی است در پی تعمق در ایدلوژییهای اجتماعی وسیاسی هستند، ضمنا شانو از ازادی همبسته با یک زندگی ساده طبیعی

بر خوردار است وتقلید از انسان به منتهی الیه خود می رسد وهمین خصیصه آن را از بیشتر نمایش های دیگر تمدنها وملتهای دیگر متمایر می سازد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like