میتـــــــــــــــا شانــــــــۆ

د. نهی الدرویش
و/ كاردۆ محه‌مه‌د

میتـــــــــــــــا شانــــــــۆ
ئه‌گێڕنه‌وه‌ دانایه‌كی ناوداری چینی له‌ سه‌ره‌ی كڕینی بلیتی چوونه‌ ژووره‌وه‌ی نمایشێكی شانۆییدا راوه‌ستابوو،مێردمنداڵێكی خوارته‌مه‌ن پانزه‌ ساڵ خۆی پێدا كێشا و ئه‌میش بۆئه‌وه‌ی هه‌ندێك شۆخی له‌گه‌ڵدا بكات و سه‌ربناته‌سه‌ری پێیوت:بۆ ئه‌ته‌وێ‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌ ببینی ؟
مێردمنداڵه‌كه‌ خێرا وه‌ڵامی دایه‌وه‌ “ئه‌مه‌وێ‌ بزانم ” دانا چینییه‌كه‌ جارێكی تر پرسیاری لێكرد”ئه‌ته‌وێ‌ چی بزانی ؟”
مێردمنداڵه‌كه‌ : “ئه‌وه‌ی كه‌ تۆ نایزانیت ” .
داناكه‌ :”بۆ نایه‌یت لای من ببیت به‌ فێرخواز و زانست وزانیاری وه‌ربگریت ؟”.
مێردمنداڵه‌كه‌ پێكه‌نی و له‌وه‌ڵامدا وتی “لێره‌دا ئه‌وشته‌ فێرده‌بم كه‌ تۆ هێشتا نایزانی ،ئه‌گه‌ر بتزانیبا چ كارێكت به‌ئێره‌ ده‌بوو ؟”. دواتر مێردمنداڵه‌كه‌ به‌په‌له‌ خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ نێو هۆڵه‌كه‌ وپاش ته‌واوبوونی نمایشه‌كه‌ و له‌كاتی ده‌رچوون جارێكی تر پیاوه‌ داناكه‌ رێكه‌وتی مێردمنداڵه‌كه‌ده‌كات و پرسیاری لێده‌كات “چی فێربووی؟”
مێردمنداڵه‌كه‌”ئه‌وه‌م زانی كه‌ چۆن فێربم ،هه‌روه‌ها فێربووم كه‌ تۆ نازانیت من چیمده‌وێ‌ و ئه‌مه‌وێ‌ چی فێربم ؟”.
ئه‌م سه‌رگوزه‌شته‌یه‌ به‌ڕوونی گرنگی و رۆڵی شانۆ له‌ بونیادی مه‌عریفی كۆمه‌ڵگه‌ی مرۆڤایه‌تی روونده‌كاته‌وه‌ ئیدی بۆ توێژه‌ وشیاره‌كه‌ بێت یان بۆ ئه‌و توێژه‌ گه‌نجه‌ی كه‌ خواستی له‌سه‌ر وشیارییه‌كی فراوانتره‌، ئه‌وه‌ی كه‌ شانۆ پێشكه‌شی ده‌كات ده‌بێ‌ ئاستێكی مه‌عریفی و سووپه‌رمه‌عریفی له‌ ئاگایی وه‌رگر و بیركردنه‌وه‌كانیدا درووستبكات ،شانۆ به‌ته‌واوی ئاڕاسته‌ و قوتابخانه‌ فكری و هونه‌رییه‌كانییه‌وه‌ گرنگترین مه‌عریفه‌ پێشكه‌شی وه‌رگرده‌كات ،ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ (به‌ئاگابێت و بزانێت كه‌ چۆن و به‌چ شێوازێك بزانێت و فێربێت)
لێره‌وه‌ دیدی ره‌خنه‌یی بۆشانۆی نوێ‌ ورۆڵ و ئامانجه‌ مرۆییه‌كانی ئه‌و شانۆیه‌ كه‌وته‌ گه‌شه‌سه‌ندن، له‌گه‌ڵ به‌ره‌وپێشچوونی توێژینه‌و و لێكۆڵینه‌وه‌ ره‌خنه‌ییه‌كانیش فه‌لسه‌فه‌ی میتاشانۆ سه‌ری هه‌ڵدا كه‌ توانی به‌ربه‌سته‌ باوه‌كان له‌ پۆلێنكردنی پێكهاته‌كانی پراكتیزه‌كردنی شانۆ تێكبشكێنێت ،و ئه‌و پێكهاتانه‌ ئاوێته‌ی هه‌ست و نه‌ستی وه‌رگربكات كه‌ بووه‌نه‌ته‌ هاوبه‌شێكی گرنگی ئه‌رك و پرۆسه‌ی (چۆن بتوانێ بیزانێت )؟
به‌واته‌یه‌كی دی ئامانجی فه‌لسه‌فی میتا شانۆ ئه‌وه‌یه‌ “ماسییه‌كه‌ نه‌درێت به‌ پیاوه‌ برسییه‌كه‌ ،به‌ڵكو ده‌بێ‌ برسییه‌كان فێری چۆنێتی راوكردن بكرێن” ،جێهێشتنی كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئاگایی وه‌رگر ئه‌ركێكی دژواره‌ هۆكاره‌كه‌شی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وه‌رگره‌كان هه‌ڵگری بیركردنه‌وه‌ و مه‌عریفه‌ی جیاوازن ، كاتێك شانۆ كارده‌كات له‌سه‌ر تێكه‌ڵكردنی ئه‌و ئاگایی و هه‌سته‌ جیاوازانه‌ له‌نێو پرۆسیسی نمایشكردنه‌كه‌ دژوارتر ده‌بێت
بۆیه‌ دیزانه‌ره‌كانی شانۆ هه‌وڵیانداوه‌ ته‌كنیكی نوێ‌ بگرنه‌به‌ر و ته‌كنیكی شانۆی جێگیر و نیمچه‌ جوڵه‌ تێپه‌ڕێنن و رووبكه‌نه‌ شانۆی بازنه‌یی نێوه‌ڕاستی هۆڵی نمایش له‌سه‌ر شێوه‌ی پیتی ( O ) و ستوونی بازنه‌یی (φ ) و شانۆی هێلكه‌یی و شانۆی شێواز پیتی(T ) هاوشێوه‌ی سه‌كۆی نمایشه‌كانی فاشن ،هه‌روه‌ها شانۆی تێكهه‌ڵكێش له‌شێوه‌ی پیتی(W ) و شانۆی هاوشێوه‌ی ناوكی ئه‌تۆم و ئاڕاسته‌كانی ئه‌لیكترۆن و شانۆی په‌رش و بڵاو (واتا بوونی زیاتر له‌ سێ‌ سه‌كۆی شانۆ بۆیه‌ك نمایش له‌نێو هۆڵدا ).
هاوكات ته‌كنیكی نوێ‌ بۆ هه‌ستكردن به‌ لایه‌نه‌كانی نمایش هاتنه‌كایه‌وه‌ وه‌ك بڵاوكردنه‌وه‌ی بۆنی تایبه‌ت له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌تمۆسفێری نمایشه‌كه‌و درووستكردنی باران و هه‌وره‌برووسكه‌ی ده‌سكرد به‌سه‌ر بینه‌راندا ،هه‌روه‌ها له‌كاتی ده‌سپێكردن و كۆتاییهاتنی نمایشه‌كه‌دا میچی هۆڵه‌كه‌ ده‌كرایه‌وه‌ و پاشان داده‌خرایه‌وه‌
نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵكو كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی میتا شانۆ له‌بری وشه‌ پشت ببه‌ستێت به‌ جوڵه‌ و ئاماژه‌ و ئیفێكته‌كانی ده‌نگ و رووناكی و بۆنكردن و ده‌ستلێدان ،هه‌روه‌ها به‌رزكردنه‌وه‌ی ئاستی تێكستی شانۆیی بۆ پۆست سیمبولیزم . به‌كارهێنانی ئه‌م ته‌كنیكانه‌ش ته‌نها له‌پێناو فراوانكردن و باشتركردنی ئاگایی وه‌رگربووه‌ ،نه‌ك بۆ وروژاندن و سه‌رسامكردنیان ،تا گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی زاراوه‌گه‌لێكی وه‌ك (جه‌ماوه‌ر ) گۆڕدرا بۆ (وه‌رگر) و (ئامادبووان ) گۆڕا بۆ (به‌شداربووان ).
كرده‌كان له‌ڕێی تێكڕای ئیفێكته‌كانه‌وه‌(بۆنكردن،ده‌ست لێدان ،هتد..) ماناكانیان ئاشكراده‌كرێن و په‌رچه‌كرداریش له‌شێوه‌ی ململانێدا مانیفێست ده‌بێ‌ كه‌ بابه‌تی نمایشه‌كه‌ به‌رجه‌سته‌ ده‌كات و تژییه‌ له‌و ئاماژانه‌ی ئاگایی وه‌رگر به‌ره‌و ئه‌نجام یان چاره‌سه‌ر و كۆتایی ده‌بات ، ئه‌وه‌ گه‌ڵاڵه‌كردنی ئاگایی و وشیارییه‌ تا ڕاده‌ی قه‌ناعه‌ت هێنان به‌وه‌ی كۆتایی یان چاره‌سه‌ر پێویستی و لۆجیكیه‌ ئه‌ویش به‌پێی لۆجیكی هه‌ستكردن ،ئیدی تێكستی شانۆیی له‌ قۆناغی بڵاوكردنه‌وه‌ی گومان و درووستكردنی هاودژی له‌ لێكدانه‌وه‌ وته‌ئویل به‌ره‌و قۆناغی بڕواهێنان به‌ پێویستی گه‌یشتن به‌ ئه‌نجام هه‌نگاوی نا ، لێره‌دا وه‌رگر ڕۆڵی بینه‌ر جێده‌هێڵت و ده‌بێت به‌ به‌شداربوو،ئه‌مه‌ش مانای وایه‌ له‌ نێوان پرۆسه‌ی چاودێریكردنی نمایشه‌كه‌ و چاودێریكردنی هه‌ست و ئاگایی خۆی هه‌ماهه‌نگی درووستكردووه‌، بۆیه‌ كاره‌كته‌ره‌كانی نمایشه‌كه‌ بۆ وه‌رگر ره‌نگدانه‌وه‌ی رووداو و گۆڕانكاریییه‌ مرۆیی و گه‌ردوونییه‌كانن، تێیدا سێبه‌ری خۆی ده‌بینێت و له‌یه‌ك كاتدا دووجار چاودێری خۆی ده‌كات جارێكیان له‌ میانی كاره‌كته‌ره‌كانه‌وه‌ و جارێكی دیكه‌ش له‌ نێو هه‌ست و وشیاریی خۆی دا ،ئه‌و پێشه‌كییه‌كان بونیاد ده‌نێ و به‌ كاریگه‌ریی پاش كاریگه‌ریی درامایی به‌رئه‌نجامه‌كان شه‌ن و كه‌و ویه‌كلا ده‌كاته‌وه‌ ،بۆیه‌ میتا شانۆ گرنگی ده‌دات به‌ پرسی وه‌رگر- مرۆڤ.

د. نهی الدرویش
و/ كاردۆ محه‌مه‌د

عکس ‏‎Kardo Muhammad‎‏

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like