_____________________________________

پارادۆكسی (دەق /نمایش) ی شانۆیی

ڕێبازمحەمەد جەزا

______________________________________________

هونەری شانۆ ڕیشەیەكی زارەكی و میللی هەیە ، سەرباری ئەو میراتە دەولەَمەندە ئەدەبیەشی كە هەیبووە و هەیەتی بەڵام لێرەدا دەمەوێت ئاماژە بۆشتێك بكەم زاراوەی بەرهەمی ( شانۆیی) رۆڵێكی گرنگی لە گەمەكانی نمایشی شانۆدا هەیەو لەكوردستان زۆر بەكەمی قسەی لەسەر كراوە . نمایش دەربڕینە لە زیاد بوونی ئارەزووی ڕەمەكیانەی مرۆڤ بۆگەڕان بە دوای ئاسوودەییدا كە (شانۆ) دەكاتە پانتاییەكی كراوەو هاوبەش بۆداهێنانی كۆمەڵ و جەختكردنەوە لە برینەكۆنەكە لە دڵی بوندا . بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا كه يشتن به و بوونە پێگەكەی بەرز دەكاتەوە كه بەپێی چینەكانی جڤاتە جیاوازەكان و دەیكاتە ئایدۆلۆژیایەك دەیسە پێنێت.

ئەو جیهانەی كە نووسین خەلق دەكات ، نووسینی دەق ، بەداخستنی بەسەر خۆیدا دەستپێدەكات و داوادەكات خوێنەرسەرباری پتەوی كۆدەكانی ناودەق ، بیكاتەوەو بە توانابێت لەوەدا لەپەنجەرەیەكەوە بەرەو هەناوی دەلالەت و مانای تەواوی نووسینەكان دەڕوات و بە پێی پێویست وێنەیەك لە خەیاڵێكەوە بۆ خەیاڵێكی تر و وێنەیەكی تر و نمونەیەكی سەرەتایی و ڕەسەن وگەرم وگوڕ و لە پێناو دیناوێكی كۆبوونەوەی مرۆییدا و جەختكردنەوە لە بەردەوامی ئەوەی لە ئێستەو ڕابردوودا لە كاتی گێڕانەوەكاندا گوتە زارەكیەكان و زناكەكان بگەڕێنێتەوە .

شانۆ بەیەكێك لەماناكان دروستكردنی ئێستا یەكە بەپێی توانا شانۆییەكان ، هەروەكو ئۆگۆستۆبوال دەڵێت : (ئەوتوانایەیە یاخود خاسیەتە مرۆییە یە كەڕێگەبە مرۆڤ دەدات چاودێًری بكات ) .بە دیاریكراوی دروستكردنی بەرهەمی شانۆیی دووالیزمی شانۆیی خۆڕسك سەرهەڵدەدات بۆبەرجەستەكردنی دەقی نووسراو كەئەو سیستمە شكڵیە نووسراوە فێڵمان لێدەكات بە “دابەشكردنی حیواری نێوان كەسێتیەكان و دابەشكردنی دیمەن و بەشەكان و ئاماژەكانی چوونە ژوورەوەو هاتنە دەرەوەو زۆری تریش … ” وشەكانی نووسەر دۆخی وێنەی هێڵەكانی سەرتەخنەی شانۆیە كە گونجاون بۆ ئەو دیمەنە (Miseen scene) لەبەرئەوەی شانۆ لە ناو چێوەی وێنە كێشراوی كرداری شانۆییدا ئەزموونێكی مێژوویەو حەقیقەتمان لاجێگیر دەكات و درێژدەبێتەوە بۆهونەری نمایشی درامی لە ئاڵۆزیە هونەری و تەكنیكیەكاندا كە ئەوە سروشتی پارادۆكسەكەیە ..

لێرەوە ڕووبەڕووی ئەو ئایرۆنیەتە دەبینەوە كەدەقی درامی نووسراو لە خۆیدا هەڵگریەتی و دەبێتە كێشەیەكی ڕەسەنی شانۆیی و ململانێ دروستدەبێت لەنێوان دەقی نووسراوو ئەوەی بە زارەكی یان (مرتجل) دەوترێًت كەدەبێتە كێشەیەكی قووڵی رۆشنبیریی مرۆیی و توندی نێوان وشەو كردار و دەنگو وێنە ..

هەرچەندە ئەوە لە دۆخی سەرەتاییدا وەكو پارچەیەك لەپەرێزی گەشەی جۆرایەتی هونەری درامیدا ڕەنگە مانایەكی نەبێت بەڵام ئەگەر كورتبكرێتەوە لەبازرگانی و بازارو چێژوخۆشیدا ئەوا ئەم ئەزموونە مێژووییە توانای جێگیركردنی حەقیقەتی هەیە و درێژدەبێتەوە بۆ ناو هونەری نمایش .

شانۆ دەربڕی پارادۆكسە كە بەكرداری درامی دەست پێدەكات لە بەرامبەر خوێندنەوەدا . دەقی نووسراو نابێتە واقع ، تەنها گوتاری داخراو نەبێت ڕوون نابێتەوە و لەپیت و وشە سیستماتیكیەكانی شیعر یان پەخشان پێكنایەت لە هێماكان یاخود كلیلە نهێنیەكانی دەرخستنی بۆ هەموو خوێنەرێك لە سنووری ئەودیوی جیهانی وێنەو خەیاڵی بێكۆتایی كەلە سەر دیوارەكان و تەنیایی و بێدەنگیدان كە دەبنە هەڵگێڕەوەی لاپەڕەكانی كتێبی چاپكراو . بەدەربڕینی ستانسلاڤسكی ، كاتێك ئەو وشانە خۆیان دەبنە جیهانێكی هەستپێكراو بە تەنیا بەرجەستەی دەكەن لە ناو چێوەی دیمەنی سینۆگرافی دروستكراوی دەرهێنەر بەهۆی ئەكتەرەوە. كەواتە ئەم دووالیزمە لەچەند قۆڵێكەوەیە لەلایەك (نووسراو نەنووسراوو) , لەلایەكی ترەوە (خوێندراوەو بیندراوو) و زۆرلایەنی تریش …. كە بەداخەوە شانۆ كەی ئێمە تاڕادەی نەوتن هیچی لە بارەوە نەوتووە …

توضیحات عکس در دسترس نیست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like