کیشةو خةساری شانوی کوردی

 ضمن پوزش از بازدیدکنندگان گرامی به دلیل نداشتن فونت یونیکد مطلب را با فونت وبلاگ نوشته ام. امیدوارم دوستانی که مطلب را میخوانند علامتهای نوشتاری مختص به زبان کوردی را در خوانش مد نظر قرار دهند.

کاتی باسی خةسار ئةکةین واته بةرةوروی شوناسیکین. شوناس مانای بوونی شتیکه. هةر شتی بوونی هةبی شوناسیشی هةیة. واته شانوی کوردیش بوونی هةیة بویه باسی خةسارةکانی ئةکةین. بةلام گرفتی سةرةکی ئةمةیة داخو شانوی کوردی بوونی هةیة تا خةسارةکانی پیناسه بکةین؟

لیرةو لای ئیمةی کوردی دانیشتوی ئیران شانوییکی تایبةتمان هةیه به ناوی شانوی کوردی. ئةمة یانی بوون. بوون وةک ناونیشان. ناونیشانیک به هوی فستیوالی شانوی کوردی که له سالی 78ی هةتاویةوه دةستی پیکرد و تا چةن روژیتر بریاره هةشتةم جاری ئةم فستیواله له سةقز بکریتةوة. واته لای ئیمه شوناسی شانوی کوردی بةستراوی ئةم فستیوالةیة که بیرمان دةخاتةوه شانوی کوردیشمان هةیه.

شانؤی کوردی چيية؟ داخؤ شانؤ هةلگری مانای زمانی و نةتةوةيي و… هةية؟ داخؤ پیويسته لة سةردةمی شارؤچکةي جيهانی هةولی بچوک بخریته گر بؤ مانا کردن و ژيانةوةی مانا بچوکةکان؟ کاتی مانا گةورةکان يةک له دوای يةک هةرةسيان هیناوه کام ئاسؤی گةش له خولقاندنی ناسنامةيیکی نوی له کؤمةلگايیکی بیدةسکرد بةدی دةکریت؟ گةر بروا به نةمانی شانؤی تايبةت به نةتةوة دةکریت بؤچی هةولی شانؤی کوردی  دةدةين؟ داخؤ ئةمة لادان له نؤرمی ئةمرؤ و دواکةوتن لة شانؤی سةردةم نيية؟

شانو وةک هونةریکی جیهانی لای ئیمه بووةو هةیةو ئیستاش ئةمانهةوی لقی لةم داره جیا کةینةوةو مورکی تایبةتی لیدةین و شوناسیکی نویی پیببةخشین. ئةم شوناسه چییةو چونه؟ داخو بةم شوناسه ئةتوانیین مةلی ئاواته بةدی نةهاتوةکانمان بفرینین بو ئةو شوینانةی هةست ئةکةین ئةبی بالی تیدا بگرینةوة؟

واته شانوی کوردی شانوییکی جیاوازه لة شانوی جیهانی؟ گةر وابیت ئةو جیاوازیه کامةیة، چییةو چونه؟

باسی جیاوازی که دةکریت مانای ئةوةیة هةمو ئةزمونةکانی شانوی جیهانیمان پیکاوة یان تاقیمان کردوةتةوةو هیشتا پرسیارةکانمان بی ولام ماونةتةوه. گةر وابیت یانی ئةبی له ئاستی شانوی جیهانیدا پیگةییکمان هةبیت و شتگةلیکمان بةم جیهانه شانوییه دابیت. ئیمه چیمان به شانو داوه؟ شانؤی کوردی لة سةر کام رست رواوه؟ بناغةي بة چی دارژاوه؟ داخو دانوستانیک بووه له نیوان شانوکاری کورد و شانوی جیهانی؟ ئةگةر هةن کامانةن؟

ئةمجوره روانینه لة خومان و شانو و شانوی کوردی فریودانةو بةس. فریو خواردیش هةر بو خومانین. وامان لیئةکات خو به شتیک بزانین که نین. ئةمة مانای ئةوة نییه ئیمه هیچ نین یان خو به کةم بزانین. وةک مروف جیاوازیمان نییه بةلام وةک شانوکار رةنگه زور جیاواز بین. له خومان وورد بینةوةو بزانین چونین. داخو شانومان نةکردوةته چیشتی مجیور و به کةیفی خو لیمان نةخواردووه؟ هةر نوشیمانةو هیچمان پینةداوه. ئةوةی کردومانةو دةیکةین لاسایی کردنةوةی ئةزمونةکانی ئةوانه. نواندنیکی ساکاری ژیانی لادی و شاروچکةکانی خومانه بةقةد روانینمان له جیهان و ئاسوی. ساکار به مانای ساکار. وةک مروفی دانیشتوی ئةشکةوتةکان له سةرةتای پیکهینانی ژیانی مروفایةتی. تام و چیژی بینینی بةرهةمةکانی شانوی کوردی بو ئةوانیتر بةقةد چیژیکه ئیمه له بینینی کاروباری مروفی سةردةمی ئةشکةوت ئةبیستین یان ئةیخوینینةوه. مةبةست له ئةوانیتر خالبةندی کردنی روژاواو روژهةلاتی نییه بةلکو هةمو ئةو کةسانةن شانو وةک پیداویستیةکی ژیان هةلدةسةنگینن.

کةوایة باسی کام خةسار ئةکةین؟ شانو یان شانوی کوردی؟ شانو لای ئیمه هةیةو بووةو ئةبی لةوة بکولینةوة بوچی شانوی کوردی بووةته حةز و خواستی شانوکاری کورد لةم بةشةدا؟ هاوردن و جیاکردنةوةی ئةم بةشه رةنگه به هوی بوونی فستیوالی شانوی کوردی له سةقز بیت. بةلام لة ولاتی ئالمان دو سال جاریک کونفرانسیک به ناوی شانوکارانی کورد بةریوه ئةچیت. ئةمة لة خویدا سةرنج راکیش نییه گةر نةزانی ئةوانةی ئةم کونفرانسه دةگیرن کوردن. بیانوی ئةم کونفرانسه ئةتوانیت ناساندنی خوت بیت وةک مروفیکی جیاواز. هةولیک بو ناساندنی شوناسی نةتةوةیی لة شوینیک که هةست ئةکةیت نامویت. هةست ئةکةیت وةک خویان چاو له تو ناکةن. یانی دانانی نازناوی تایبةتی نةتةوةیی ئةتوانی بةشیک بیت لة پیداگری بو وةدةس هینانی مافی مروف.

ئةمانه چون ئةتوانی فری بة سةر شانوی کوردی و خةسارناسی شانوی کوردیةوة ببیت نازانم. هةر ئةوةنده ئةم شانویه ناسنامةی جیاوازی هةیة ئةکری خةسارةکةشی هةر ئةمة بیت. ناسنامةی چی و کام جیاوازی؟

ئةگةر جیاوازی به مانای ناساندنةوة بیت زمان یةکةم و گرینگترین خالی جیاوازی مروفه. زمان وةک شوناس. بةلام زمانی هونةر جیهانییةو هةموان لیک نزیک ئةکاتةوة. کیشه ئةمةیه. جیاکردنةوةی زمانی مروف و هونةر. واته بو ناساندن و نواندنی زمانی جیهانی پیویستیت به زمانی زگماکییه. بةو زمانه بیر ئةکةیتةوه، ئةنوسی و هونةر ئةخولقینی. وةک نةتةوةکانی دیکه. واته ئةکری شانو به زمانی کوردی ببیته مانای شانوی کوردی. واته شانوی فةرةنسی یانی شانو بةو زمانه. بةلام شانو تةنیا زمان نییه. شتگةلیتریش هةن. شانو زمانی نوسینی هةیةو زمانیکی نواندن. واته زمانی ئاخافتن و زمانی جةسته.

جةستةي کوردی يانی چی؟ وةک شانؤی”کاتاکالی” ئیمةش جولانةوةی تايبةتمان هةية؟ “کاتاکالی” میژووی هةيةو بةشیکه له شانؤی”هیندستان”. يانی شانؤی کورديش بةشیکه لة شانؤی…؟! بةشیکه له کام شانؤ؟ ئیمه هیشتا باس لةوة دةکةين شانؤی کوردی چييةو ئةبی چؤن بیت. کةواية شتیک بوونی نةبیت ناتوانیت بةش بةش بیت. دةکریت جموجؤلی لةش بکةينه بناغةي شانؤی کوردی. گةر ئةمه پةسةند کةين سةرةتايیکمان بؤ مانا کردنی شانؤی کوردی دؤزيوةتةوه. پیناسه کردنی جموجؤلةکانی لةشی کوردی. هةلپةرکی،پرسه،حالی دةرویشان و…هتد.

دةي چی لةمانه بکةين؟ ئیمه هیشتا خؤيشمان مانای زؤربةي ئةمانه رةنگه نةزانين چؤن ئةکریت بةردةنگ لیمان بگات؟ رةنگه پیويست بیت سةرةتا مانا بکرین. چؤن مانا بکرین؟ کی مانای بکات؟  شانؤکار، شانؤنامةنوس، پسپؤری کؤمةلناسی، رؤمان نوس، شاعیر، رؤشنبير،…؟ هةرکام مانای بکةن پیويسته شانؤکار بينوینیت. يانی پیويسته بؤ نواندنی لةش لة سةر شانؤ سةرةتا بنوسریت. نوسين! دةق!

داخو ئةکریت به بینینی شانویی بزانی شانوی کام نةتةوةیه؟ ئةز ئةگةر زمانی فةرةنسی نةزانم و نةیناسم داخو به دیتن و بیستنی شانوکةی ئةتوانم لة شوناسی شانوکار بگةم؟ وةک ئةوةی به دیتنی سروشت له تابلوی وینةکیشیک بکری پیناسةی ولات و شوناسی دةرهینةری بکةیت. هةربویه لام وایه زمان به تةنیا ناتوانی ببیته شوناسی شانوی کوردی. ئةی چییه؟شانوی کوردی چونةو خةسارةکانی کامةن؟ وةک پرسیار له سینةمای کوردی، موسیقای کوردی،… و هتد. ئةم جیاکردنةوه مانای چیةو بو چییه؟

کیشةی ئةم پرسیاره لة پرسیارةکة دورتر ئةبریت. سینةمای کوردی مانای ئةوةیه هةمو شتیکی کوردیه. واته هةمو ئةوانةی ئیشی فیلمیک ئةکةن کوردن. تةنانةت فیلمةکة سةبارةت به کوردیش نةبیت کیشه نییه. وةک گروپیکی موسیقای کورد که هةمو ژةنیارةکانی کوردن. داخو مانای ئةمةیه شانوی کوردیش یانی شانوکاری کورد؟ داخو بةرهةمی ئةم گروپه شانوکاره کورده گةر به زمانی فارسی بیت دةچیته خانوی شانوی کوردی؟ ئةگةر بچیت کیشه نییه. واته فستیوالی به ناو شانوی کوردیش یانی… فت. یانی سورانةوةی بیکةلک تا گیژ بوون و کةوتن!

ئةگةریش نةچیته ناو ناسنامةی شانوی کوردی ئةبی پرسیار کةین بو چی نابیته شانوی کوردی. رةنگه لةبةر زمان؟

زمان ئةبیته سةرةتای کیشةی شانوی کوردی. واته به وةرگیرانی شانوییکی بیانی پیمان وابی شانوی کوردی خولقاوه. واته شانوکاری کورد و جةستةی کورد و زمانی کوردی دلنیامان ئةکات که شانوی کوردی خولقاوه. گةر وابیت جیاوازی شانوی کوردی و شانو چییه؟ داخو له سةرانسةری ئةم جیهانه فستیوالیک هةیه نازناویکی نةتةوةیی پیوه لکابیت؟ ئةگةر هةیه کامةیةو ئةگةر نییه هةولی ئیمه بو دامةزراندن و بةریوةبردنی فستیوالی شانوی کوردی مانای چییه؟

رةنگه خةساری شانوی کوردی ئةمه بیت که نازانین شانوی کوردی چییةو چونه. مانا کردنی شانوی کوردی ئةرکی شانوکاری کورده. ئةو شانوکارةی بو جاری هةشتةم دیته فستیوالی شانوی کوردی له سةقز و هیشتا هیچ باسیکی له شانوی کوردی نةکردووةو پیدةچیت ئةمجاریش نةیکات.

خةساری شانوی کوردی شانوکاری کورده. ئیمةین. خومانین! ئیمةش مینا شانوی کوردی نازانین کامیانین. شانوکارین یان شانوکاریکی کوردین. هةرکام بین جیاوازی چییةو چونةو کامةیه؟

کیشةی شانو به گشتی و شانوی کوردی به تایبةت له خومانةوه دةسپیدةکات. ئیمةی شانوکار. ئیمةی شانوکاری کورد. ئیمةی شانوکاری شانوی کوردی!

ئیمه کامیانین؟ شانوکار، شانوکاری کورد یان شانوکاری شانوی کوردی؟!!! هةرکام بین ئةرکی گشتیمان مانا کردنی شانوی کوردیه. سةرةتاش پیویسته لة سةر بناغةی ئةم مانایة ریکةوین. زمان. زمانی نوسین نةک زمانی لةش. زمان وةک دةق.

ئةمه ئةتوانی پیشنیاری من بیت و رةنگه کةسیتر بناغةییتر دابنی. ئةویتر ئةتوانی باسی شانوی ئةمرو لةو شوینانه بکات وا میژوی چةن هةزارةیان هةیةو له زمان تیپةریون. پیموایه ئةمه هةلةیةو بو ئیمه کةوتنه خوار لةو سةری بانةکةیه. ئةمةش بةو مانایه نییه هةمو ئةزمونةکانی ئةوان دوپات بکةینةوه بةلکو پیویسته وورد بینةوه بزانین چییان کردووةو چونیان کردووه له زمان تیپةریون. یانی پیویسته سةرةتا زمان وةک بناغه دابین کةین. پةروةردةی کةین. خومالی کةین و به پیچةوانةی زوربةمان له زمانی زگماکی خومان دةرباز نةبین و لةگةلی ئاشت بینةوةو وةک زمانی پةروةرده له دووی ولامی پرسیارةکانی زمان بگةرین. ئةوةی تا ئیستا نةمانکردووه ناسین و بایةخدان به زمانه. ئاوریک له رابردووی خومان بدةینةوه.

دیسان پیویستم به گةرانةوةیه. سةرةتای دامةزراندنی فستیوالی شانوی کوردی و هةمو هةولةکان که تةرخانی ئةوه کراوه زمانی شانوگةریةکان کوردی بیت. لة بانگهیشتةکانی فستیوالیش بانگةشةی نوسةری خومالی ئةکةین. خةلاتی باشترین دةق ئةدةینة نوسراوةی نوسةری خومالی و بو ده سال ئةچیت ئةمه بةردةوام هةیه. بةلام کیشةی سةرةکی نةبونی دةقه! یانی چی؟ دةق هةیةو نییه. هةیةو خةلات وةردةگریت و هاوکات نیشمانه!؟ تةنانةت ناتوانی دةقیک لةوانةی خةلاتی باشترینیان له فستیوال وةرگرته بدوزیتةوه. منی نوسةری خةلات کراو به گرتنی ئةو خةلاته(!) دةگةمه ئةنجام و ئیدی تةواو تا جاریتر و خةلاتیتر. خةسار ئةمةیه تةنانةت ناتوانی یةک شانونامةی چاپکراو لةم بةشةی کوردستان ببینی. کةوابیت ئةو خةلاته بو چییةو ئةم بیبایةخ بوونی شانونامةی کوردی به چ مانایه؟ ئةگةر شایانی خةلاتةو منیش ئةلیم شایانه ئةی لةم قةیرانی بی بةرهةمی چاپکراو کی تاوانباره؟

رةنگه باس کردن له قةیرانی شانونامه به هةله مانا بکریت. قةیران بو شتیک بوونی ئةبیت که به نةبوونی بکةوینه بیر سةردةمی بوونی. دیاره ئیمه که هةر نیمانةو نةیشمانبووه باس کردن له قةیران پال به نةزانینی منی نوسةرةوة بدات. ئةمةش وةک خةسارةکة جیگةی باسةو بریجار له نةبونیش ئةکریت قةیران و خةسار ساز بیت. هةر ئةوةنده هةست بکةیت شتیکت نییةو ئةبی هةتبیت خوی له خویدا قةیران ساز ئةکات. واته ئةکریت خةساری شانوی کوردی بةم قةیرانةوه گری بدةین. قةیرانی زمان وةک دةق. ئةمةش کاتی دیته ئارا که نوسةریک هةست به بوونی شانو بکات و بیهةوی لة زمانی دةقةوه لةگةل کومةلگای خویدا ئاخافتن بکات. واته شانوکاریک ئةبی ببیت که هةستی نوسةریک بجولینیت.

دیسان کیشه ساز ئةبیت. بوونی شانو بةستراوی بوونی شانوکاره. ئةم جوته هةن ئةی دةق کوا؟ گةروابیت خةساری شانوی کوردی ئةبیته قةیرانی نوسةر! به واتاییتر قةیرانی زمان! کةوابیت پیدةچی هةر له سةرةتای فستیوالی شانوی کوردی ئةم خةسارةمان ناسیوةو هةولمان داوه چارةسةری بکةین. کةوابیت ئةم هةراو زةنایه بی کةلکةو لةخورا باسی خةسار و قةیران ئةکةم.

رةنگه به هةلةدا چوبیتم. ئةم هةمووه کراوةو من نةمدیوه؟ گةر وابیت خةساری شانوی کوردی منم!!! من به تةنیا خوم و ئیتر هیچ.

سةلاح محةمةدی

6/8/88

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

You may also like